Evren, Uzay ile birlikte Dünya’yı da kapsayan sonsuz boşluğa verilen isimdir. Uzay ise Dünya’nın atmosferi dışında yer alan; Güneş, Ay, yıldızlar, gezegenler ve diğer gök cisimlerinin bulunduğu, tamamen boş olmayan çok geniş bir ortamdır. Gök cismi ise, bizler için uzayda yer alan doğal cisimlere verilen isimdir.
Yıldız
- Isı ve ışık saçan gökcisimlerine yıldız denir.
- Bulutsu adı verilen gaz ve toz yığınlarının bir araya gelip sıkışmasından oluşur.
- Küresel şekle sahiptir.
- Hem kendi eksenleri etrafında hem de galaksi yörüngelerinde dolanırlar.
- Yıldızlar canlı değildir fakat bir canlı gibi doğar, yaşar ve ölür. Ömrü sona eren yıldızlar şiddetli patlamalarla parçalanırlar ve uzay boşluğuna dağılır.
- Yıldızlar farklı kütle, hacim ve sıcaklıklara sahiptirler.
- Yıldızlar farklı renklere sahiptir. Sıcak yıldızlar mavi ve beyaz, orta sıcaklıktaki yıldızlar sarı, soğuk yıldızlar ise kırmızıdır.
- Güneş orta sıcaklıkta bir yıldız olduğu için rengi sarıdır.
- Yıldızların hemen hemen tüm özeliklerini başlangıçtaki kütlesi belirler.
- Başlangıç kütlesi büyük olan yıldızlar yakıtlarını daha hızlı bitireceği için kısa ömürlü olurlar. Yıldızların başlangıçtaki kütleleri ile ömürleri ters orantılıdır.
- Genelde rengi kırmızı olan yıldızlar ve dönüş hızları yavaş olan yıldızlar daha yaşlı olarak bilinirler. Genelde genç yıldızların ise renkleri mavi veya beyaz ve dönüş hızları daha hızlıdır.
Yıldız Kayması
Uzay boşluğunda bulunan irili ufaklı kaya parçaları Dünya atmosferin girdiğinde meteor adını alır. Meteorların gökyüzünde oluşturdukları ışık demetine halk dilinde yıldız kayması denir. Yıldız kaymaları Dünya atmosferinde gerçekleşir. En yakını trilyonlarca kilometre uzaklıkta olan yıldızlarla bu olayın bir ilişkisi yoktur.
Kuyruklu Yıldız
Güneş çevresinde dolanan donmuş hâlde su, gaz ve taş parçalarından oluşan gök cisimlerine kuyruklu yıldız denir. Kirli kar topu olarak da bilinirler. Kuyruklu yıldızlar bir yıldız değildir.
Işık Yılı
Evrende gök cisimleri arasındaki uzaklıklar o kadar büyüktür ki kullandığımız uzaklık birimi olan kilometre yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle gök cisimleri arasındaki uzaklık ışık yılı ile ifade edilir. Işık yılı kavramı, bir zaman ölçüsü değil bir mesafe ölçüsüdür. Işığın boşlukta 1 saniyede aldığı yol 300.000 km’dir. Işığın bu hızla 1 yılda kat etmiş olduğu mesafeye 1 ışık yılı denir.
Yıldızlar neden küçük gözükür?
Dünyamıza en yakın yıldız 150 milyon km uzaklıktaki Güneş’tir. Güneş bizden çok büyük olmasına rağmen bizden uzakta olduğu için çok küçükmüş gibi görülür.
Evrende, Güneşten daha küçük ve daha büyük yıldızlar vardır. Dünyadan gökyüzüne bakılınca bu yıldızlar hemen hemen hepsi aynı büyüklükteymiş ve hepsi küçük bir noktaymış ve hepsi yan yana gibi görülür. Oysaki bazıları güneşten binlerce kat daha büyük ve aralarındaki mesafe trilyonlarca kilometreleri bulmaktadır. Bu devasa mesafelerden dolayı Dünyadan bakılınca diğer yıldızlar küçük noktalar şeklinde görülür.
Bulutsu (Nebula)
- Yıldız oluşum sürecinin başlangıcında uzay boşluğunda bulunan sıcak gaz ve toz bulutlarının oluşturduğu kümeye bulutsu denir. Gaz ve tozdan oluşan bulutsular, yıldızların ham maddesidir. Yıldızlar sıkışan bulutsulardan oluşur.
- Bazı bulutsular parlak, bazı bulutsular karanlık gözlemlenir.
- Atbaşı Bulutsusu, gökyüzünde en kolay fark edilebilen bulutsulardan biridir. Şeklinden dolayı bu ismi almıştır ve karanlık bir bulutsudur.
- Tarantula Bulutsusu Güney yarım küreden rahatlıkla görülebilen Tarantula, gezegenimizden yaklaşık 170 bin ışık yılı uzaktadır. Ayrıca bilinen en sıcak ve en büyük kütleli yıldızlara ev sahipliği yapar. Yerel küme içinde bilinen en parlak bulutsudur.
- Orion (Orayın) Bulutsusu Orion Bulutsusu da Atbaşı Bulutsusu gibi Avcı Takımyıldızı’nda yer alır. Orion Bulutsusu gözlem aracı kullanılmadan çok rahat görünebilecek kadar parlak bir bulutsudur.
Yıldızların Yaşam Süreci
- Yıldızlar da canlılar gibi doğar, büyür ve ölürler.
- Yıldızlar, bulutsu adı verilen gaz ve toz bulutlarından oluşur. Kendi kütle çekim kuvvetinin etkisiyle sıkışmaya başlayan bulutsu küçük parçalara ayrılır. Bu parçaların sıcaklığı ve yoğunluğu giderek artar.
- Bu sıcak ve yoğun yapıya önyıldız adı verilir.
- Önyıldızın merkezindeki sıcaklık belli bir dereceye ulaştığında çekirdek tepkimeleri başlar. Bu değişimlerin başlaması bir yıldızın doğumu olarak kabul edilir.
- Hidrojen çekirdekleri birleşerek helyum meydana gelir ve bu sayede yüksek bir enerji ortaya çıkar.
- Küçük kütleli yıldızlar, Güneş’in kütlesinin yaklaşık sekiz katından daha az başlangıç kütlesine sahiptir. Bu yıldızlar önce kırmızı dev daha sonra da gezegenimsi bulutsu olarak yaşamlarına devam eder. Son olarak küçük kütleli yıldızlardan geriye demir ve karbon yığını olan beyaz cüce kalır.
- Başlangıç kütleleri yaklaşık sekiz Güneş kütlesinden daha büyük kütleli yıldızların hayatları süpernova patlaması ile son bulur ve bu yıldızlardan geriye nötron yıldızı veya kara delik kalır.
Takımyıldızlar
- Birden fazla yıldızın bir arada bulunmasıyla oluşan yıldız kümelerine takımyıldız denir.
- Takımyıldızları çeşitli nesnelere benzetilen parlak yıldız düzenlerine sahiptir. Takımyıldızlarına insan, hayvan ve nesne adları verilmiştir. Bu benzetmeler, gökyüzü gözlemlerini kolaylaştırmıştır.
- Büyükayı, Boğa, Büyük Köpek, Yılan, Küçükayı, Ejderha, Çoban, Kuzey Tacı ve Orion (Avcı) günlük hayatta sıkça duyduğumuz takımyıldızlardır.
Galaksiler (Gök ada)
- Milyonlarca yıldız, uydular, gezegenler ve bulutsular galaksi denen büyük sistemleri oluştururlar.
- Galaksiler; sarmal, çubuklu sarmal, eliptik ve düzensiz şekilde olabilir.
- Dünya’mız sarmal galaksi olan Samanyolu Galaksisinin Avcı Kolunun üzerindeki Güneş Siteminde yer almaktadır.
- Samanyolu Galaksisine en yakın olan Andromeda da sarmal galaksi türündendir.
Büyüklük Sıralaması
Evren > Uzay > Samanyolu Galaksisi > Avcı Kolu > Güneş Sistemi > Dünya