Vücudumuza destek ve şekil veren, dik durmamızı ve hareket etmemizi sağlayan sistemlere destek ve hareket sistemi denir.
İskelet Sistemi
Kemik, eklem ve kıkırdaktan oluşur.
İskelet Sisteminin Görevleri
- Vücudumuza şekil verir
- Vücudumuzun dik durmasını sağlar.
- Kaslarla beraber vücut hareketini sağlar.
- İç organları ve kaslara tutunma yüzeyi sağlar.
- Organları dış etkenlerden korur.
- Kan hücrelerini üretir.
- Bazı minerallerin depolanmasını sağlar.
Kemikler
Kemikler yapısı ve şekline göre üçe ayrılır.
Uzun Kemik
- Boyu eninden fazla olan kemiklerdir.
- Silindirik bir görünüme sahiptir. El, kol, ayak ve bacaklarda bulunur.
- Uyluk, baldır, kaval, dirsek, ön kol ve pazı kemiği bu gruba girer.
Kısa Kemik
- Eni ve boyu birbirine yakın ölçülerde olan kemiklerdir.
- El ve ayak bilek kemikleri, omurga kemikleri bu kemik çeşidine örnektir.
Yassı Kemik
- Geniş yüzeyli, kalınlığı az olan, levha şeklindeki kemiklerdir.
- Kafatası kemikleri, kürek kemiği, göğüs kemiği, kalça kemiği, diz kemiği, çene kemiği ve kaburgalar yassı kemiklerdir.
NOT: Yetişkin bir bireyin vücudundaki kemik sayısı 206’dır. Yeni doğan bebeklerdeki kemik sayısı yetişkinlerdeki kemik sayısından fazladır. Yeni doğan bebeğin vücudundaki kemik sayısı 300’ün üzerindedir. Zamanla kemikler gelişip birbirine kaynayarak birleşirler ve bu sayı azalır.
Kıkırdak
- Kıkırdak hücrelerinin bir araya gelmesiyle kıkırdak doku oluşur.
- Kemik doku kadar sert olmamasına rağmen dayanıklı ve esnek bir yapıdadır.
- Uzun kemiklerin uç kısımlarında, eklem kısımlarında, burun, kulak kepçesi, soluk borusu ve kaburga uçlarında bulunur.
- Hareket sırasında kemiklerin birbirine sürterek aşınmasını önler.
- Uzun kemiklerde kemiğin boyca uzamasını sağlar.
Eklemler
Kemikleri birbirine bağlayana yapılara eklem denir. İskeletteki 206 kemik birbirine bağlanarak iskeletin oluşmasını sağlar. Eklemler oynar eklem, yarı oynar eklem ve oynamaz eklem olmak üzere üç çeşit eklem bulunur.
Oynar Eklem
- Bağladığı kemiklere çok çeşitli ve yönlü hareketler yaptırır.
- Oynar eklemlerde kemikler arasında boşluk vardır ve eklem boşluğunda kayganlaştırıcı eklem sıvısı vardır. Eklem sıvısı ile eklem kıkırdağı kemik başlarının hareket sırasında aşınmasını önler ve hareketi kolaylaştırır.
- Kol ve bacaklarımızda bulunur.
Yarı Oynar Eklem
- Hareketleri sınırlı eklemlerdir.
- Yarı oynar eklemler bel, sırt ve boyun omurları arasında bulunur.
- Omurganın sağa sola veya öne arkaya bükülebilmesine bu eklemler olanak sağlar.
Oynamaz Eklem
- Bu tür eklemi oluşturan kemikler arasında boşluk bırakmadan sıkı bir şekilde birbirine bağlanmıştır.
- Kafatası, kuyruk sokumu eklemleri oynamaz eklemlerdir.
Kaslar
İskeleti sararak vücuda şekil verir. Kasılıp gevşeyerek iskeletin hareket etmesini sağlar. Vücuttaki organların yapısını oluşturarak vücuttaki birçok faaliyetin gerçekleşmesini sağlarlar. Kaslar, yapı ve çalışması bakımından 3 çeşittir.
İskelet Kası (çizgili kas)
- İsteğimiz ile çalışırlar.
- Kırmızı renkli kaslardır. Bundan dolayı kırmızı kaslar da denebilir.
- Hızlı çalışırlar ama çabuk yorulurlar.
- Kol, bacaklarda hareketi bu kaslar sağlar.
Düz Kas
- İsteğimiz dışında çalışırlar.
- Beyaz renkli kaslardır. Bundan dolayı beyaz kaslar da denebilir.
- Yavaş ve düzenli çalışıp, geç yorulurlar.
- İç organların yapısında ve kan damarlarının yapısında bulunurlar.
Kalp Kası
- Kalbin yapısında bulunur.
- Kasılıp gevşeme hareketi yaparak kanı vücuda pompalar.
- İsteğimiz dışında çalışır.
- Yapı bakımından çizgili kasa görev bakımından düz kaslara benzer.
- Hızlı ve düzenli çalışır, yorulmazlar.
Destek ve Hareket Sisteminin Sağlığını Korumak İçin Neler Yapılmalı
Dengeli ve sağlıklı beslenmek: Kemik ve kasların güçlü olması için kalsiyum, protein ve D vitamini içeren besinler tüketilmelidir. Süt, yoğurt, peynir, yumurta, balık ve yeşil sebzeler kemik gelişimine yardımcı olur.
Düzenli egzersiz yapmak: Yürüyüş, koşu, yüzme ve esneme hareketleri kasları güçlendirir ve eklemlerin daha sağlıklı çalışmasını sağlar. Düzenli spor yapmak kemiklerin de daha güçlü olmasına yardımcı olur.
Doğru duruş ve oturma alışkanlığı edinmek: Otururken ve ayakta dururken dik durmaya dikkat edilmelidir. Yanlış duruş şekilleri zamanla omurga bozukluklarına ve bel-sırt ağrılarına neden olabilir.
Ağır yükleri doğru şekilde kaldırmak: Çok ağır yük taşımak kemiklere ve kaslara zarar verebilir. Yük kaldırırken dizleri bükerek ve vücuda yakın tutarak kaldırmak gerekir.
Güneş ışığından yararlanmak: Güneş ışığı vücudun D vitamini üretmesine yardımcı olur. D vitamini kemiklerin güçlenmesi için gereklidir.
Sağlıklı kiloyu korumak: Fazla kilo eklemlere ve kemiklere ekstra yük bindirir. Bu nedenle dengeli beslenerek ideal kiloyu korumak önemlidir.
Yeterli dinlenme ve uyku: Kaslar ve kemikler dinlenme sırasında kendini yeniler. Bu yüzden düzenli ve yeterli uyku almak gerekir.