Türkiye ve Uzay Araştırmaları

Evren: Uzay ile birlikte Dünya’yı da kapsayan sonsuz boşluğa verilen isimdir.

Uzay: Dünya’nın atmosferi dışında yer alan; Güneş, Ay, yıldızlar, gezegenler ve diğer gök cisimlerinin bulunduğu, tamamen boş olmayan çok geniş bir ortamdır.

Uzay Araştırmaları: Uzayda veya gökcisimlerinin üzerinde yapılan incelemeler, çeşitli gözlemler ve bunların sonucunda elde edilen verilere uzay araştırmaları denir.

Uzay Teknolojileri

Uzay araştırmaları için kullanılan teknolojiye denir. Uzay istasyonları, uzay sondaları, uzay mekikleri, uzay roketleri, yapay uydular gibi önemli teknolojik araçlar vardır.

Uzay Sondası: İnsansız uzay araçlarıdır. Gökcisimleri ve uzay hakkında veri toplarlar. Uzaktan kumanda edilebilen uzay araçlarıdır. Bu araçlar görevini yerine getirirken ihtiyaç duyduğu enerjiyi, güneş enerjisini elektrik enerjisine çeviren güneş panellerinden sağlar.

Uzay Roketi: İnsansız uzay araçlarıdır. Uzay araçlarının ve yapay uyduların uzaya çıkarılmasında kullanılır. Bu araçların kontrolü Dünya’dan sağlanabilir. Önceleri tek kullanımlık olan uzay roketleri, geliştirilen yeni teknolojiler sayesinde yeniden kullanılabilir şekilde üretilmektedir.

Uzay Mekiği: İnsanlı uzay araçlarıdır. Tekrar kullanılabilme özelliğine sahiptir. Uzaya uydu taşıma, uzaya malzeme taşıma gibi işler için kullanılır.

Uzay İstasyonu: İnsanlı uzay araçlarıdır. Astronotların konakladıkları, uzay araştırmalarıyla ilgili çalışma yaptıkları, çeşitli deneyleri gerçekleştirdikleri uzay araçlarıdır. Uzay istasyonunun enerji ihtiyacı güneş panellerinden elektrik üretilerek karşılanır. Kontrolü ise istasyonda görev alan uzman personel tarafından yürütülür.

Yapay uydular: İnsanlar tarafından yapılan, Dünyanın veya başka bir gezegenin yörüngesine yerleştirilen uzay araçlarıdır. Haberleşme, meteoroloji, gözlem, askeri, uzay araştırması gibi çeşitli amaçlar için kullanılmaktadır. Dünya’dan kontrol edilebilen araçlardır. Sistemlerinin çalışabilmesi için güneş enerjisi kullanılır.

Ülkemizin Uzaya Gönderdiği Uydular

Haberleşme Uyduları: Türksat 1B, Türksat 1C, Türksat 2A şu an aktif olmayan haberleşme uydularımızdır. Türksat 3A, Türksat 4A, Türksat 4B, Türksat 5A, Türksat 5B ve Türksat 6A şu an aktif olan haberleşme uydularımızdır.

Gözlem Uyduları: Göktürk 1, Göktürk 2, İmece uydusu şu an aktif olan gözlem uydularıdır. Bilsat ve Rasat uydusu aktif olmayan gözlem uydusudur.

Teleskop:  Uzaktaki gökcisimlerini görebilmek veya gördükleri gökcisimlerini daha iyi incelemek için kullanılan optik araçlara teleskop denir. Gök bilimlerinde kullanılan ilk teleskop 1609 yılında Galileo Galilei tarafından yapılmıştır.

Teleskop Çeşitleri

Teleskoplar, yerleştirildikleri yerlere göre uzay teleskobu ve yer tabanlı teleskop olarak iki sınıfa ayrılır.

Uzay Teleskobu: Uzaya yerleştirilmiş teleskoplardır. Uzay teleskopları, uzayda bulundukları için dünyanın atmosferindeki pek çok olumsuzluktan etkilenmez. Uzay teleskobu bu yüzden çok daha net ve detaylı görüntüler elde eder. Hubble Uzay Teleskobu ve James Webb aktif olarak kullanılan uzay teleskoplarıdır.

Yer Tabanlı Teleskoplar: Yeryüzüne yerleştirilmiş teleskoplardır. Uzaydaki cisimlerden yansıyarak veya doğrudan gelen görünür ışık ile kızılötesi, radyo dalgaları vb. ışınları yakalar. Ancak bu teleskoplar atmosferden geçemeyip geri yansıyan bazı ışınları yakalayamaz. Yer tabanlı teleskoplar, Uzay teleskoplarına göre dezavantajlı görünse de düşük maliyetleri, bakım ve yenilenmelerinin kolay olması sebebiyle tercih edilmektedir.

Gözlemevi (Rasathane)

Gök cisimlerinin izlendiği, içinde güçlü teleskopların bulunduğu yapılardır. TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi ile Doğu Anadolu Gözlemevi ülkemizdeki gözlemevlerindendir.

Gözlemevi kurulacak yerlerde bulunması gereken özellikler;

• Açık gece sayısının çok olması (en az bulutlu)
• Temiz bir atmosfere sahip olması
• Hava ve ışık kirliliğinin en az seviyede olması
• Deprem kuşaklarından uzak olması
• TV ve radyo yayınlarından uzak olması
• Ulaşımın kesintisiz sağlanabileceği bir yer olması
• İhtiyaçların karşılanabilmesi için yerleşim merkezlerine uzak olmayan bir yer olması

Teknoloji ile Uzay Araştırmaları Arasındaki İlişki

Uzay araştırmalarında kullanılan  pek çok teknoloji günlük yaşamda da önemli yer bulmaktadır.

• Dijital termometreler, NASA’nın yıldızların sıcaklığını ölçen kızılötesi teknolojisinden yararlanılarak geliştirilmiştir.
• Vücut taraması yapan MR cihazı, bilgisayarlı tomografi, ultrason gibi teknolojik cihazlar. Farklı kanser türlerinin teşhisinde kullanılan dedektörler.
• Bilgisayar oyunlarında kullanılan joystickler üretilirken uzay araçları için geliştirilen teknolojiden yararlanılmıştır.
• Uzaya gönderilen uydular sayesinde televizyon kanalları izlenebilmekte ve cep telefonları kullanılabilmektedir. Hava tahminleri de uydular sayesinde elde edilmektedir.
• Yıldız bulmak için kullanılan bazı yazılımlardan esinlenerek tıpta kanser hücrelerini yok edecek yeni yazılımlar üretilmiştir.
• Vücudun şeklini alan hafızalı yataklar
• Çizilmez gözlük camları, dayanıklı lensler
• Uzun süre bozulmayan, az yer kaplayan ve kolay hazırlanan pratik yiyecekler (bebek maması, puding gibi toz gıdalar, su filtreleri vb.)
• Pek çok amaç için kullanılabilen güneş panelleri
• Teflon, tükenmez kalem, navigasyon cihazı, alüminyum folyo, diş teli, streç film ve yapay kalp pompası, duman dedektörü, itfaiyeci tüpü ve maskesi, cırt cırt gibi araç ve malzemeler uzay araştırmaları sayesinde geliştirilmiştir.

Uzay Kirliliği

Dünya’nın çevresinde veya farklı yörüngelere oturmuş, görevini tamamlamış ve işlevi kalmamış, uydu parçaları ve roketler, uzay araçları ve uzay araçları atıkları, yapay uydular gibi cisimlerin uzayda oluşturduğu kirliliğe denir. Bu gidişle uzayın daha çok kirleneceği ve uzay çalışmalarının olumsuz etkileneceği tahmin edilmektedir. Bu yüzden uzay kirliliğinin önüne geçilmelidir.

Uzay kirliliğinin yol açabileceği olası sonuçlar:

Uzaydaki atıkların birbiriyle ve meteorlarla çarpışması sonucu hâlâ görevini yapan insanlı ve insansız uzay araçları zarar görebilir.

• Uzaydaki atıklar Dünya’ya çarpabilir ve geri dönüşü olmayan zararlar verebilir.
• Uzay kirliliğine neden olan araçlar Dünya’nın yörüngesinde çok hızlı ve başıboş dolaştığı için uzay araştırmaları zorlaşır.

Uzay kirliliğini önlemek için;

• Uydular iyi planlama ile en az kirlilik oluşturacak şekilde yörüngelere yerleştirilmelidir.
• İşlevini yitirmiş veya görevini tamamlamış uyduların kontrollü bir şekilde dünyaya dönüşü sağlanmalıdır.

Uzay Araştırmaları ile İlgili Terimler

Astronomi (Gök Bilimi): Uzay araştırmaları ile ilgilenen bilim dalına  denir.

Astronom (Gök Bilimci): Astronomi ile ilgilenen bilim insanlarına ise  denir.

Astronot: Uzay araçları ile uzaya çıkan insanlara  denir.

 

 

“Türkiye ve Uzay Araştırmaları” konu özetini indir.