Hücre ve Organelleri
Hücre
- Bir canlının, canlılık özelliği gösteren en küçük yapı taşına hücre denir.
- Bir canlı, bir tane hücreden oluşacağı gibi çok sayıda hücreden de oluşabilir.
- Çıplak gözle görülemeyecek kadar küçük olan hücreyi mikroskop yardımıyla görebiliriz.
- Hücre, bitki hücresi ve hayvan hücresi olarak iki farklı şekilde incelenir.
- Hücre; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek olmak üzere üç temel kısımdan oluşur.
Hücrenin Kısımları
Hücre Zarı
- Canlı ve esnek bir yapıdadır. Hücreyi dışarıdan sararak dağılmasını engeller.
- Seçici – geçirgen özelliğe sahiptir. Bu sayede hücre içi ile hücre dışı arasında madde alışverişini sağlar.
- Hücreyi dış etkenlerden korur ve hücreye şekil verir.
- Hayvan hücresinde sadece hücre zarı varken, bitki hücresinde hücre zarının hemen üst kısmında yer alan hücre duvarı bulunur.
Not: Hücre duvarı cansız ve sert bir yapıdadır. Bu sayede bitkiye dayanıklılık verir.
Sitoplazma
- Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran yumurta akına benzeyen yarı akışkan ve yarı saydam maddedir.
- İçerisinde enzimler, hormonlar, mineraller, karbonhidratlar, yağlar ve proteinler bulunur.
- Hücrenin yaşamsal faaliyetleri burada gerçekleşir.
- Hücrenin yaşamsal faaliyetlerini gerçekleştiren organeller burada bulunur.
Çekirdek
- Hücrenin yönetim merkezidir.
- Çekirdek içerisinde atalarımıza benzememiz sağlayan ve nesilden nesile aktarılan kalıtım materyali bulunur.
- Bazı hücrelerde çekirdek yoktur. Çekirdeği olmayan hücrelerde kalıtım maddesi sitoplazma içinde dağınık bir biçimde bulunur.
Hücrenin Organelleri
Hücrenin solunum, boşaltım, sindirim, enerji üretimi gibi birçok yaşamsal faaliyetleri gerçekleştiren yapılara organel denir. Organel sitoplazma içinde bulunur. Her organelin kendine özel görevleri vardır.
Mitokondri: Hücrenin enerji merkezidir. Hücre ihtiyaç duyduğu enerjiyi besinleri parçalayarak oluşturur. Enerji İhtiyacı çok olan hücrelerde mitokondri sayısı da fazladır. Hem bitki hem de hayvan hücrelerinde bulunur.
Koful: Hücrenin depo merkezidir. Hücre içindeki yararlı ve atık maddeleri depolar. Bitki hücrelerinde büyük ve az sayıda, hayvan hücrelerinde küçük ve çok sayıdadır.
Kloroplast: Bitkiye yeşil rengini verir. Fotosentez sırasında görev alarak bitkinin besin ve oksijen üretmesini sağlar. Hayvan hücrelerinde yoktur.
Ribozom: Protein sentezinden(üretimi) sorumludur. Tüm hücrelerde bulunur. En küçük yapıdaki organeldir.
Lizozom: Hücre içi sindirimden sorumludur. Büyük yapılı maddeleri parçalayarak küçük hale getirir. Yaşlanmış hücrelerde lizozom etrafındaki zar yok olarak hücrenin tamamen parçalanması sağlanır. Hayvan hücrelerinde ve ilkel yapılı bitki hücrelerinde bulunur.
Sentrozom: Hücre bölünmesinden sorumludur. Sadece hayvan hücrelerinde bulunur.
Golgi cisimciği(aygıtı): Hücre içinde bulunan salgı maddelerinin üretilmesinde, paketlenmesinde ve salgılanmasında görevli olan organeldir. Ter bezlerinde, süt bezlerinde ve tükürük bezlerinde sayısı fazladır. Hem bitki hem de hayvan hücrelerinde bulunur.
Endoplazmik retikulum: Madde taşınmasında, iletiminde görevli olan organeldir. Hem bitki hem de hayvan hücrelerinde bulunur.
Bitki ve Hayvan Hücresi Arasındaki Farklar
Hücre – Doku – Organ – Sistem – Organizma
Aynı görevi yapan benzer hücreler bir araya gelerek dokuları oluşturur. Dokular bir araya gelerek organları oluşturur. Organlar bir araya gelerek sistemleri oluşturur. Sistemler bir araya gelerek Organizmayı(canlı) oluşturur.
