Güneş Sistemi

 

Uzay: Dünya ve diğer gökcisimleri arasında yer alan sonsuz boşluğa verilen isimdir.

Evren: Uzay ile birlikte Dünya’yı da kapsayan sonsuz boşluğa verilen isimdir.

Gökada (Galaksi): Milyonlarca yıldız, uydular, gezegenler ve bulutsular gökada denen büyük sistemleri oluştururlar. Gökadalar; sarmal, eliptik ve düzensiz şekilde olabilir. Güneş ve Dünya’mızın içinde yer aldığı galaksi, Samanyolu galaksisidir. Samanyolu galaksisi sarmal şekildedir ve merkezden dışa doğru açılan kollara sahiptir. Güneş sistemi ise avcı kolunda yer alır.

Yıldız: 

  • Küresel bir şekle sahiptirler.
  • Çevrelerine ısı ve ışık yayarlar.
  • Yıldızlar, gaz ve toz yığınlarının bir araya gelip sıkışmalarından meydana gelir.
  • Yıldızlar canlı değildir fakat bir canlı gibi doğar, yaşar ve ölür. Ömrü sona eren yıldızlar şiddetli patlamalarla parçalanırlar ve uzay boşluğuna dağılır.
  • Yıldızlar farklı renklere sahiptir. Sıcak yıldızlar mavi ve beyaz, orta sıcaklıktaki yıldızlar sarı, soğuk yıldızlar ise kırmızıdır.
  • Güneş sisteminin merkezinde yer alan Güneş, bir ısı ve ışık kaynağıdır. Ayrıca Güneş orta sıcaklıkta ve orta büyüklükte bir yıldızdır.

Meteor: Uzay boşluğunda bulunan irili ufaklı kaya parçaları Dünya atmosferin girdiğinde meteor adını alır. Meteorların gökyüzünde oluşturdukları ışık demetine halk dilinde yıldız kayması denir.

Göktaşı: Atmosfere girerek yeryüzüne ulaşabilen meteorlara ise göktaşı denir.(Meteorit)

 

Astronomi Birimi: Güneş sisteminde gezegenlerin güneşe uzaklıkları astronomi birimi (AB) adı verilen uzaklık ölçüsü ile belirtilir. AB= Güneşin Dünyaya olan uzaklığıdır. Bu uzaklık 149,6 milyon km’dir.

Güneş Sistemi

  • Güneş sistemi; Güneş’in ve onun etrafında belirli yörüngelerde hareket eden gezegenlerin, uyduların, kuyruklu yıldızların, çeşitli göktaşlarının bulunduğu gök cisimleri topluluğudur.
  • Güneş sisteminde sekiz gezegen vardır.
  • Güneş sistemi Samanyolu galaksisinin üyelerindendir.
  • Güneş, Samanyolu galaksisindeki milyonlarca yıldızdan biridir.

Güneş: 

  • Küresel bir şekle sahiptir.
  • Orta büyüklükte ve orta yaşta bir yıldızdır. Güneş, 4,6 milyar yıl yaşındadır ve tahminen 5 milyar yıl sonra tamamen sönecektir
  • Isı ve ışık kaynağımızdır.
  • Yaklaşık olarak dünyamıza 150 milyon kilometre uzaklıktadır.
  • Gaz ve toz yığınlarından oluşmuştur. Güneş’in yapısında %71 hidrojen, %26,5 helyum, %2,5 diğer gazlar bulunur.
  • Atmosfere ve katmanlara sahiptir.
  • Çap olarak Dünya’mızdan göre 109 kat daha büyüktür.
  • Güneş sisteminin merkezidir.

Gezegenler:

  • Güneş sisteminde 8 adet gezegen vardır.
  • Gezegenler yıldızlar etrafında hareket ederler.
  • Güneşin kütlesi çok büyük olduğu için gezegenler Güneş etrafında dönerler.(Kütle Çekim Kuvveti) Güneş etrafındaki hareketleri saat yönünün tersi(Batıdan Doğuya)yönündedir. Venüs ve Uranüs saat yönünde hareket ederler. Ayrıca gezegenler kendi ekseni etrafında da hareket ederler.
  • Gezegenlerin Güneş’e göre konumları farklıdır.
  • Gezegenlerin yörüngeleri eliptiktir.
  • Gezegenlerin Güneş etrafındaki dönüş hızları birbirinden farklıdır. Güneşe yakın olanlar daha hızlı hareket ederken, uzak olanlar daha yavaş hareket ederler.

İç gezegenler(Karasal gezegenler):  Güneş Sistemi’nde iç gezegenler Merkür, Venüs, Dünya ve Mars’tır. Bu dört gezegen katı yapıdadır ve yer benzeri gezegenler olarak da adlandırılır. Halkaları bulunmaz. İç yörüngede bulunurlar.

İç gezegenlerden sonra, Mars ile Jüpiter arasında yer alan ve kaya ve uçucu olmayan diğer minerallerden oluşan irili ufaklı çok sayıda asteroit bulunur ve asteroit kuşağını oluşturur.

Dış gezegenler (Gaz gezegenler): Dış gezegenler ise Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün’dür. Güneş Sistemi’nin Güneş hariç toplam kütlesinin yaklaşık % 99’unu oluşturan bu gezegenler aynı zamanda gaz devleri olarak da adlandırılır. Uranüs ve Neptün buz devleri olarak da adlandırılmaktadır. Dış yörüngede bulunurlar.

Gezegenlerin Büyüklük Sıralaması:

Jüpiter- Satürn- Uranüs –Neptün –Dünya-Venüs –Mars-Merkür

Gezegenlerin Güneşe Yakınlık Sırası

Merkür-Venüs-Dünya- Mars –Jüpiter –Satürn –Uranüs –Neptün.

Unutma! Meraklı Vedat Dünki Maçta Jaleye Sordu;Umut Nasıldı

Güneş sisteminde yer alan gezegenleri Güneş’e yakınlıklarına göre özelliklerine sırasıyla bakalım;

1.Merkür:

  • 58 milyon kilometrelik ortalama uzaklığıyla Güneş’e en yakın gezegendir.
  • Büyüklük açısından gezegenlerin en küçüğüdür.
  • Uydusu ve halkası yoktur.
  • Yer benzeri kayalık gezegenler arasında yer alır.
  • Dünya’dan çıplak gözle gözlenebilmekle birlikte Güneş’e çok yakın olması dolayısıyla izlenmesi oldukça güçtür.
  • Güneş etrafındaki dönüşünü yaklaşık 87 günde tamamlar.
  • Merkür kendi etrafındaki dönüşünü de yaklaşık 59 günde tamamlamaktadır. Bu durum Merkür’ün gece ve gündüzlerinin çok uzun olmasına neden olmaktadır. 1 Merkür yılı 1 Merkür gününden biraz fazladır.
  • Kendi etrafında dönme süresi çok fazla olduğu için gece-gündüz arasındaki sıcaklık farkı çok fazladır.

2.Venüs:

  • Uzaklık bakımından Merkür’den sonra ikinci sırada bulunan Venüs’ün Güneş’e uzaklığı yaklaşık 108 milyon kilometredir.
  • Zühre, Çolpan ve Çoban Yıldızı da olarak ta bilinir.
  • Güneş sistemin 6. Büyük gezegenidir.
  • Venüs’ün kütlesi dünyanın kütlesinin yaklaşık 0,8 katı kadardır. Dünyanın ikizi olarak adlandırılır.
  • Güneş etrafındaki bir dönüşünü yaklaşık 225 günde tamamlar.
  • Venüs kendi ekseni etrafında diğer gezegenlerin tersi yönde döner.(Doğudan batıya)
  • Halkası ve uydusu yoktur.
  • Atmosferdeki karbondioksit nedeni ile sera etkisi fazla olduğu için 450 derecenin üzerindeki yüzey sıcaklığına sahiptir.

3.Dünya:

  • Güneş’e uzaklık sıralaması bakımından 3.sırada olan gezegendir.
  • Evrende bilinen yaşam koşullarının oluştuğu tek
  • Büyüklük açısından Güneş sistemindeki 5. gezegendir.
  • Ay, dünyanın tek doğal uydusudur. Halkası yoktur.
  • Dünya kendi çevresinde yaklaşık 24 saatte, Güneşin çevresinde ise yaklaşık 365 gün 6 saatte döner.
  • Dünya Güneş etrafında saniyede yaklaşık 30 kilometre hızla döner. Bu büyük hızın saatlik ifadesi 107.200 kilometredir.
  • Dünyanın ortalama yarıçapı 6.371 km’dir. Çevresi ise yaklaşık 40 bin km’dir. Dünya yaklaşık 23 derecelik bir açıyla döner.
  • Dünyanın yaklaşık % 70’ini okyanuslar (ve denizler), % 30’unu ise karalar oluşturur.

4.Mars:

  • Güneş’ten ortalama uzaklığı 228 milyon kilometredir. Eski adı Merih olan gezegen  Güneş’e uzaklık bakımından 4.sıradadır.
  • Phobos ve Deimos isimli iki küçük uydusu bulunmaktadır. Halkası yoktur.
  • Güneş Sistemi’nin bilinen en büyük dağı olan  ve yaklaşık 27 kilometrelik yüksekliği olan Olimpos Dağı’nı barındırır. Yer benzeri olarak da adlandırılan kayalık bir gezegendir.
  • Kızıl Gezegen olarak da bilinir.
  • Güneş etrafındaki bir dönüşünü yaklaşık 686 günde tamamlar.
  • Mars’ta ortalama yüzey sıcaklığı -63 derecedir.

5.Jüpiter:

  • Güneş Sistemi’nde yer alan en büyük gezegendir.
  • Güneşten ortalama uzaklığı 778 milyon kilometredir. Güneşe uzaklık bakımından beşinci gezegendir.
  • Jüpiter büyük ölçüde hidrojen ve helyumdan oluşmakta ve gaz devleri sınıfına girmektedir.
  • Bilinen 67 doğal uydusu vardır. İo, Europa, Ganymede, Callisto bu uyduların en büyüklerindendir.
  • Jüpiter dünyanın yaklaşık 1.000 katı bir büyüklüğe sahiptir.
  • Yoğunluğu nispeten düşüktür. Jüpiter’in 4 büyük uydusu olan İo, Euoropa, Callisto ve Ganymede 1610 yılında Galileo Galilei tarafından keşfedilmiştir. Bu aynı zamanda dünya dışında başka bir gezegenin uydusu olduğunun da ilk kez anlaşılmasıdır.

6.Satürn:

  • Güneş’e olan ortalama uzaklığı 1 milyar 426 milyon kilometredir. Güneşe yakınlık bakımından 6. sıradadır.
  • Gezegenin eski isimleri Sekendiz ve Zühal’dir.
  • Güneş Sistemi’nin büyüklük açısından Jüpiter’den sonra ikinci gezegenidir.
  • Dünyadan çıplak gözle izlenebilen gezegen gaz devleri sınıfına girmektedir. Gezegenin kütlesinin büyük çoğunluğunu hidrojen ve helyum oluşturmaktadır.
  • Güneş Sistemi’nin en az yoğunluğa sahip gezegenidir.
  • Satürn’ün bir günü 10.656 saat sürmektedir.
  • Gezegende ölçülebilen en yüksek sıcaklık -23 derecedir.
  • Güneş etrafındaki dönüşünü yaklaşık 29.7 yılda tamamlayan Satürn’ün 62 civarında uydusu bulunmaktadır. Bu uydulardan Enceladus, Dione, Rhea, Titan, Mimas en bilinenleridir. En büyük uydusu Titandır.

7.Uranüs:

  • Güneşe yakınlık açısından 7.sırada yer alan Uranüs’ün Güneş’e ortalama uzaklığı 2 milyar 872 milyon kilometredir.
  • Hacim olarak Dünya’nın 63 katı bir büyüklüktedir. Kütle olarak  da dünyanın 15 katıdır.
  • Güneş sistemindeki 3. büyük gezegendir.
  • Güneş etrafındaki bir dönüşünü yaklaşık 84 yılda tamamlar.
  • Yörüngesinde yan yatmış varil gibi dönerek ilerler.
  • Yaklaşık 27 uydusu vardır.
  • 11 tane halkası vardır.

8.Neptün:

  • Neptün 4 milyar 500 milyon kilometrelik bir uzaklığıyla güneşe en uzak gezegendir.
  • Kütle itibariyle dünyanın 17 katıdır. Büyüklük sıralamasına göre ise 4.büyük gezegendir.
  • Güneş etrafındaki dönüşünü 165 yılda tamamlar.
  • Bilinen 13 uydusu vardır. En büyük uydusu Triton’dur.
  • Diğer gaz devleri gibi gezegen büyük oranda hidrojen ve helyumdan oluşur. Atmosferinde bulunan metan gezegene mavi rengini verir.
  • Atmosferindeki müthiş hızlı rüzgarlar güneş sisteminin en hızlı rüzgarlarıdır.(2000km/h)
  • Neptün’ün atmosferinin üst katmanlarında sıcaklık -221 dereceye kadar düşmektedir. Bu sıcaklık Güneş Sistemi’nin en düşük sıcaklıklarıdır.
  • Gezegenin ince ve parçalı halkaları bulunmaktadır.

Unutma! Bir gezegen olup olmadığı sürekli tartışılan Plüton 1930 yılında Amerikalı gök bilimci Clyde Tombaugh (Klayd Tambo) tarafından keşfedilmiştir. Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) (International Astronomical Union), 24 Ağustos 2006 tarihinde Prag’da yaptığı toplantıda Plüton’u gezegen sınıfından çıkararak “Cüce Gezegen” sınıfına dâhil etmiştir. Toplantıya katılan bilim insanları gezegen kavramını yeniden tanımlamışlardır. Bir gök cisminin gezegen olabilmesi için aşağıdaki şartları sağlaması gerekir:

  1. Kendi çekim etkisiyle yuvarlaktır.
  2. Güneş etrafında döner.
  3. Yörüngesi diğer gök cisimlerinden arınmıştır.

Plüton’un yörüngesinde çeşitli büyüklüklerde gök cisimleri bulunmaktadır. Plüton, gezegen tanımındaki 3. Şartı sağlamadığı için gezegen statüsünden çıkarılmıştır.

 

Özellikler



Gezegenler

Güneş’e Yakınlık Sırası Büyüklük Sırası Atmosfer Uydu

Halka

Merkür

1 8 Yok Yok

Yok

Venüs

2 6 Var Yok

Yok

Dünya

3 5 Var 1

Yok

Mars

4 7 Var 2 Yok

Jüpiter

5 1 Var 67

Var

Satürn

6 2 Var 62

Var

Uranüs

7 3 Var 27

Var

Neptün 8 4 Var 13

Var

 

 

 

 

“GÜNEŞ SİSTEMİ” KONU ANLATIMINI PDF OLARAK İNDİR.
2 Yorumlar

Yorum Yap!

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir