Maddenin Tanecikli Yapısı

 

Madde:

  • Kütlesi ve hacmi olan her şeye madde denir.
  • Maddeyi oluşturan ve maddenin özelliğini gösteren en küçük yapı taşına maddenin taneciği(atom) denir.
  • Maddeler dışarıdan bakılınca bütünmüş gibi gözükse de bütün maddeler taneciklerden oluşmuştur.
  • Maddenin taneciklerden oluşmasının yanı sıra tanecikleri arasında da maddenin cinsi ve fiziksel haline bağlı olarak boşluklar bulunmaktadır.

Maddenin tanecikli yapıda olduğunun ispatları:

  1. Şırınganın ucu kapatılıp arkadan itildiği zaman, şırınga içindeki havanın sıkıştığı gözlemlenmektedir. Havayı oluşturan tanecikler arasındaki boşluk çok fazla olduğu için rahat bir şekilde sıkışmaktadır.
  2. Su içerinse dökülen renkli mürekkep suyun rengini değiştirir. Mürekkep, suyun taneciklerinin arasına eşit bir şekilde dağılarak dışarıdan bakıldığı zaman nereden bakılırsa bakılsın aynı renkte görülür. Bu olay da madenin taneciklerden oluştuğunu ispatlar.
  3. Çay içtiğimiz zaman içerisine attığımız şekerin çay içerisinde eridiğini görüyoruz. Ancak şekerin çayın seviyesinde bir artış sağladığını görmemekteyiz. Bunun sebebi eriyen şeker taneciklerinin çayı oluşturan taneciklerin arasına yerleşmesi. Bu şekilde çayı içtiğimiz zaman her yerinden aynı tadı alırız ve ayrıca maddenin taneciklerden oluştuğu ispatlanmış olur.

Maddenin halleri ve tanecikli yapısı:

Maddeler doğada katı, sıvı ve gaz olmak üzere 3 üç farklı halde bulunmaktadır.

Katılar:

  • Kalem, silgi, demir, pencere, kapı gibi maddeler katı maddelere örnektir.
  • Maddenin en düzenli halidir.
  • Belirli bir hacmi vardır.
  • Belirli bir şekli vardır.
  • Tanecikler arasındaki boşluk çok azdır. Tanecikler birbirine çok yakın ve temas halindedir.
  • Tanecikler sık ve düzenlidir.
  • Katıların tanecikler arasındaki boşluk çok az olduğu için sıkıştırılamaz.
  • Tanecikler arasındaki çekim kuvveti fazladır.
  • Tanecikleri sadece titreşim hareketi yapar.
  • Taneciklerin sahip olduğu enerji azdır.

Sıvılar:

  • Zeytinyağı, su, kolonya, kola gibi maddeler sıvı maddelere örnektir.
  • Katılara göre daha az düzenli, gazlara göre daha düzenli bir haldedir.
  • Belirli bir hacmi vardır.
  • Belirli bir şekli yoktur, bulundukları kabın şeklini alır.
  • Tanecikler arası boşluk katılara göre fazla, gazlara göre azdır. Tanecikler birbirine temas halindedir.
  • Tanecikler düzensizdir.
  • Sıvıların tanecikleri arasındaki boşluk katılara bir miktar fazladır. Bundan dolayı sıvılar birazcık sıkıştırılabilir ancak bu miktar çok az olduğu için sıvılar sıkıştırılamaz olarak kabul edilir.
  • Tanecikler arası çekim kuvveti katılara göre az, gazlara göre fazladır.
  • Tanecikleri titreşim, öteleme, birbiri üzerinden kayarak dönme hareketi yaparlar.
  • Taneciklerinin sahip olduğu enerji gazlara göre az, katılara göre fazladır.

Gazlar:

  • Su buharı, oksijen, karbondioksit gibi maddeler gaz maddelere örnektir.
  • Maddenin en düzensiz halidir.
  • Belirli bir hacmi yoktur.
  • Belirli bir şekli yoktur.
  • Tanecikler arasında boşluk fazladır. Tanecikler birbirinden bağımsız haldedir.
  • Tanecikler çok düzensizdir.
  • Gazların tanecikler arasındaki boşluk çok fazla olduğu için sıkıştırılabilir.
  • Tanecikler arası çekim kuvveti çok azdır.
  • Tanecikleri titreşim, öteleme, dönme hareketi yaparlar.
  • Taneciklerinin sahip olduğu enerji fazladır.

Maddenin halleri


 Özellikler

KATI

SIVI

GAZ

Taneciklerden oluşma Evet Evet

Evet

Tanecikler arası boşluk

Çok az Az Fazla
Taneciklerin enerjisi Çok az Az

Fazla

Hacim Var Var

Yok

Şekil

Var Yok Yok

Sıkıştırılabilme

Sıkıştırılamaz Sıkıştırılamaz Sıkıştırılabilir
Titreşim hareketi Var Var

Var

Öteleme hareketi

Yok Var Var
Yer değiştirme hareketi Yok Var

Var

Akışkanlık özelliği Yok Var

Var

Hal değişimi:

Maddelerin ısı alarak ya da ısı vererek bir hâlden başka bir hâle geçmelerine denir. Erime, donma, buharlaşma, yoğuşma, kırağılaşma ve süblimleşme hal değiştirme olaylarıdır.

Erime: Katı haldeki maddenin çevresinden ısı alarak sıvı hale geçmesine denir.

  • Dondurmanın yazın erimesi
  • Mumun erimesi
  • Margarinin tavada erimesi
  • Meyve suyu gibi içeceklerin içine attığımız buz parçalarının belirli bir süre sonra erimesi.

Donma: Sıvı haldeki maddenin çevresine ısı vererek katı hale geçmesine denir.

  • Kışın akarsu yüzeylerinin donması
  • Buzdolabına konulan suyun donması

Unutma! Maddeler donarken çevrelerine ısı verir. Bu yüzden kış aylarında kar yağarken hava biraz ısınır.

Buharlaşma: Sıvı haldeki maddenin çevresinden ısı alarak gaz haline dönüşmesine denir.

  • Buharlaşma sıvı yüzeyinde olur.
  • Buharlaşma her sıcaklıkta olur, bu yüzden soğuk havada bile çamaşırlarımız kurumaktadır.
  • Sıcaklık arttıkça buharlaşma hızı da artar. Örneğin güneş alan bir yere asılan çamaşırlar daha çabuk kurumaktadır.
  • Suyun, su buharı haline gelmesi
  • Elimize dökülen kolonyanın buharlaşması
  • Yaz aylarında göllerdeki suların azalması
  • Islak çamaşırların kuruması

Kaynama: Çevresinden ısı alan sıvıların kabarcıklar oluşturarak hızlı bir şekilde buharlaşması olayıdır.

Kaynama ve buharlaşma arasındaki farklar:

  1. Buharlaşma sıvının yüzeyinde olur, kaynama sıvının her tarafında olur.
  2. Buharlaşma her sıcaklıkta olur, kaynama belirli bir sıcaklıkta olur.
  3. Madde buharlaşırken sıcaklık değişebilir, kaynama sırasında sıcaklık sabit kalır.

Yoğuşma: Gaz haldeki maddenin çevresine ısı vererek sıvı hale geçmesine denir.

  • Su buharının tekrar su haline dönüşmesi
  • Soğuk havalarda evimizdeki camların buğulanması
  • Buzdolabından çıkarılan şişenin yüzeyinin buğulanması
  • Yağmurun yağması.

Süblimleşme: Katı haldeki maddenin çevresinden ısı alarak sıvı hale geçmeden direk gaz hale geçmesine denir.

  • Dolapta giysilerin arasına ya da tuvaletlerde koku giderme amaçlı kullanılan naftalinin katı hâlden direkt gaz hâl geçmesi.
  • Kuru buzun doğrudan gaz haline geçmesi

Kırağılaşma: Gaz haldeki bir maddenin çevresine ısı vererek sıvı hale geçmeden direk katı hale geçmesine denir.

 

 

 

 

“MADDENİN TANECİKLİ YAPISI” KONU ANLATIMINI PDF OLARAK İNDİR.

Yorum Yap!

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir